Επειδή γενικά η κοινωνία εξελίσσεται το κομμάτι της διαιτησίας δεν μπορεί να μείνει πίσω. Ετσι, σε σχέση με τα παλαιότερα χρόνια ο παρατηρητής έχει περισσότερα εφόδια προκειμένου να κρίνει τον διαιτητή, αλλά και ταυτόχρονα να τον βοηθήσει να βελτιωθεί. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως μέχρι πρόσφατα ο παρατηρητής ήταν υποχρεωμένος να στέλνει άμεσα την αναφορά του. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ορισμένες  φορές να μην έχει ξεκάθαρη άποψη για κάποια φάση και να την καταγράφει λανθασμένα στην έκθεσή του. Όταν πλέον μαζί με τους υπόλοιπους την έβλεπε με την ησυχία του και καταλάβαινε ποια ήταν η σωστή απόφαση, δεν μπορούσε να κάνει κάτι, είχε πετάξει το πουλάκι. Αντίθετα τώρα σε κάποιες περιπτώσεις ο παρατηρητής έχει το δικαίωμα να αναφέρει στην έκθεσή του πως επειδή μία φάση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη χρησιμοποίησε το βίντεο για να διαμορφώσει άποψη. Το ίδιο φυσικά θα πρέπει να αναφέρει και στην διαιτητική ομάδα όταν μιλήσει μαζί της μετά τον αγώνα. Ότι θα δει προσεκτικά τη φάση ή τις φάσεις που έχει αμφιβολία και αναλόγως θα συντάξει την έκθεσή του.

Γενικότερα, πάντως, και με την πάροδο των χρόνων ο ρόλος του παρατηρητή έχει διαφοροποιηθεί. Πλέον ο κριτής με τη έκθεσή του ξεσκονίζει τον διαιτητή, τον εξετάζει από την κορυφή μέχρι τα νύχια. Δεν αρκείται σε μια απλή αναφορά αν ήταν καλός, μέτριος ή κακός. Αναλύει όλα τα στοιχεία του ρέφερι, την προσωπικότητά του, τα σφυρίγματά του, το παράστημά του, την φυσική του κατάσταση, την επικοινωνία με τους παίκτες, τη δυνατότητα να διαχειριστεί ένα παιχνίδι, την ευστροφία του, τις θέσεις που παίρνει, τη συνεργασία με τους βοηθούς και τον τέταρτο, ακόμα και την ετοιμότητά του στα απρόοπτα που μπορούν να του τύχουν.

Μεγάλο ρόλο για να πάει καλά μια διαιτητική ομάδα είναι η κατάλληλη προετοιμασία της. Τα τέσσερα άτομα που την αποτελούν είναι σαν αντίστοιχα γρανάζια μιας μηχανής. Φανταστείτε ένα από αυτά να γυρίζει ανάποδα. Κόλλησε η μηχανή.  Διαιτητής, βοηθοί και τέταρτος πρέπει να μιλάνε πριν από το παιχνίδι και να ξεκαθαρίζουν τους ρόλους τους. Και θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο πως οι τρεις εισηγούνται και ο ένας αποφασίζει. Επίσης στο ημίχρονο θα πρέπει να συζητήσουν το πώς πήγαν μέχρι τότε κι αν υπήρξε κάποιο πρόβλημα. Το ίδιο θα πρέπει να κάνουν και μετά το τέλος του ματς.

Αποτίμηση της διαιτησίας θα πρέπει να γίνεται στο τέλος του ματς και με τον παρατηρητή. Αυτός θα πρέπει να καθίσει και να συζητήσει με την διαιτητική ομάδα για τα θετικά, τα αρνητικά, αλλά και τα περιθώρια βελτίωσης. Να ρωτήσει τον διαιτητή για κάποια φάση την γνώμη του και πώς την είδε. Για να του πει αυτός αν κάποιος παίκτης μπήκε μπροστά του π.χ. και του έκλεισε το οπτικό του πεδίο.  Ο παρατηρητής ούτε θα μπει για ένα λεπτό να πει στον ρέφερι {συγχαρητήρια και γεια σου}, ούτε, όμως, και {τι ήταν αυτά που έδινες, παράτα τα, δεν κάνεις για διαιτητής}. Αυτά, χωρίς να θέλω να κατηγορήσω τους παλαιότερους συναδέλφους, μπορεί να συνέβαιναν παλιά, αλλά τώρα πλέον δεν υπάρχουν.

Ο παρατηρητής θα πρέπει να είναι σε διαρκή επαφή με τον διαιτητή. Ακόμα και πριν από το παιχνίδι κι ας μην είναι μέντοράς του.  Στην Ευρώπη ο παρατηρητής και η διαιτητική ομάδα μένουν στο ίδιο ξενοδοχείο και συζητάνε για το ματς. Εδώ, αν κάποιος τους δει μαζί πιο νωρίς από τον αγώνα, αρχίζει τα σενάρια συνομωσίας ότι ετοιμάζεται το έδαφος για να κουκουλωθεί κάποια κακή διαιτησία.  Καλά, στην εποχή μας, όπου έχουμε 10 κάμερες τουλάχιστον σε κάθε ματς, πώς θα κάνει ο παρατηρητής το μαύρο, άσπρο;

Τόσο ο παρατηρητής, όσο και ο διαιτητής, αλλά και ο εκπαιδευτής, για να μπορέσουν να φέρουν σε πέρας την αποστολή τους θα πρέπει να είναι καλά διαβασμένοι. Από το καλοκαίρι όλα άλλαξαν και ουσιαστικά οργανώθηκε η εκπαίδευση από το μηδέν με υπεύθυνη την ΔΑΔ και τον Κύρο Βασσάρα. Και δόθηκε βάρος στην ενιαία φιλοσοφία, διδασκαλία και εφαρμογή των κανονισμών. Μία είναι η σωστή απόφαση. Το {κατά την γνώμη μου} και {σύμφωνα με την κρίση του διαιτητή} που προκαλούν σύγχυση δεν έχουν θέση. Και αυτό ξεκαθαρίζουν στα σεμινάριά τους η  ΦΙΦΑ και η ΟΥΕΦΑ.

Για να πετύχει ένας διαιτητής ή ένας βοηθός στο έργο του θα πρέπει να είναι 100% συγκεντρωμένος. Το μυαλό του θα πρέπει να είναι αποκλειστικά στο γήπεδο. Αν είναι έστω 90-95% και έχει και κάτι άλλο που σκέφτεται την ώρα του ματς, καλό είναι να βάλει κώλυμα. Δεν χάλασε ο κόσμος αν δεν παίξει 1-2 αγωνιστικές.

Επίσης θέλω να τονίσω ότι το να εξετάζουμε τις φάσεις στην τηλεόραση με πέντε ριπλέι, γραμμές, ευθείες και τεθλασμένες για να δούμε αν εξέχει ένα παπούτσι ή μια μύτη δεν εξυπηρετεί σε τίποτα και δεν προσφέρει στην διαιτησία. Ο διαιτητής σφυρίζει ό,τι βλέπει εκείνη τη στιγμή.  Δεν έχει την πολυτέλεια του ριπλέι.

Ευχαριστούμε τον Παναγιωτη Κουτάκο και το περιοδικό REFEREE για το Άρθρο